Smok wawelski i jego ofiara Lisowicja bojani

[To tytuł wystawy. Kinda kwaśno, po mojemu.]

Sytuacja wygląda tak, że przez ostatnie dziesięć lat Wydział Biologii UW przechowywał szkielet, straszący wszystkich chcących skorzystać z kibli przy głównym wejściu, i jakoś przed październikiem zeszłego roku (wtedy już tam go nie było) przeprowadzili go do Muzeum Ewolucji na wystawę o kawałku ekosystemu Górnego Śląska z późnego triasu. 

I tenże prawdziwy-czy-zrekonstruowany Smok wawelski - nie żartuję, to jego oficjalna naukowo nazwa - to takie filogenetyczne niewiadomoco, pasuje i na teropoda, i rauizucha, w każdym razie drapieżny gad. Zobaczymy, jak Grzegorz Niedźwiedzki skończy pracę doktorską. Miało to-to pięć czy sześć metrów od nosa do ogona i gryzło kości.

O lisowicji słyszę pierwszy raz w życiu i mnie zaskoczyło, że bydlę miało gabaryty hipopotama. Pewnie dlatego, że zasugerowało mnie porównywanie dicynodontów do świni. Dicynodonty to te stworki, które jako lystrozaury obsiadły świat od RPA po Syberię w okolicach wymierania permskiego, doprowadzając paleontologów do szału, bo zdarzało się wykopać dziesiątki ich, a zero czegokolwiek innego. Lisowicja to łabędzi śpiew tej grupy.

Szkocja dostaje skrzydeł

Szkocja nie mogła wytrzymać, że Anglia trzyma pałeczkę w rekordach skamielinowych, i bam - największy jurajski pterozaur, największa i najkompletniejsza skamieniałość składowej kraju. Jak również pierwszy przełom w badaniach nad niebem jurajskiej Brytanii od czasów ramforyncha Mary Anning.

Rysunek Natalii Jagielskiej (?). Ładne na tapetę

Dearc sgiathanach [czyt: dżark ski-an-acz], czyli "skrzydlaty gad"/"gad z wyspy Skye" - która zresztą sama nazywa się skrzydlata (drugi człon to gaelickie miano wyspy), rozpościerał skrzydła na 2,5 metra. Rekord jak na 170 milionów lat wstecz (aalen-bajos, raczej ten drugi), a mógł być jeszcze większy - ten osobnik okazał się młodociany. Wnosząc po zębach, był rybo- i kałamarnicożerny, a po tomografii - miał znakomity wzrok. 

Jeszcze jedna rekonstrukcja. Teropod i ssak anonimowe

Kawałek szczęki odkryła w cyplu The Brothers' Point doktorantka z Uniwersytetu Edynburskiego, Amelia Penny, w maju 2017 podczas wycieczki prowadzonej przez Steve'a Brusatte [nadal polecam jego książkę]. Natychmiast ściągnęło tam National Geographic Society pod wodzą Dugalda Rossa, i skamieniałość wyrąbano tuż przed przypływem.

Znalazcy kontra 200-kilowa skała (fot. Steve Brusatte, którego nie ma na zdjęciu); 
Dugald Ross pierwszy po prawej

Dla Polaków powinno to być ciekawe, bo badaniami laboratoryjnymi zajmowała się Natalia Jagielska - też doktorantka z UE.

Najlepiej zachowana skamieniałość Szkocji

Braki na niebiesko

Szczątki przechowuje Muzeum Narodowe w Edynburgu.

Do tej pory największym prehistorycznym osiągnięciem Szkocji był parkiet zauropodów, też na Skye.

________________
źródło:
https://www.national-geographic.pl/artykul/odnaleziono-skamieline-najwiekszego-w-historii-pterozaura-z-okresu-jurajskiego-wsrod-odkrywcow-polka-220223044527 (+ il 3)
https://www.nationalgeographic.com/science/article/stunning-scottish-pterosaur-is-biggest-fossil-of-its-kind (+ il 1)
https://www.ed.ac.uk/news/2022/largest-jurassic-pterosaur-found-on-scottish-isle (+ il 2)

https://www.livescience.com/giant-jurassic-pterosaur-scotland (il 4)

Obudź swego wewnętrznego jaszczura (i go zjedz)

Pamiętacie ten odcinek Parku prehistorycznego, gdzie deinozuch jumpscare'ował tyranozaura? Australia strikes back.

W tej skali łeb ma chyba pół metra

W dodatku nowym krokodylem, Confractosuchus sauroktonos (złamany krokodyl jaszczurobójca?), datowanym na 95 milionów lat (cenoman, początek późnej kredy). Mierzył ponad 2,5 metra, ale mógł być jeszcze młody. Brakowało wszystkiego od pasa w tył, przód został w nienajgorszym stanie (przynajmniej łeb).

Natomiast dinozaura znaleziono w trzewiach krokodyla. Nie wiadomo, jaki to gatunek, ale na pewno ornitopod (roślinożerne dwunogi, hadrozaury do nich należą); równie zagadkowy jest jego status padliny. Też był młody, szacunkowo dwukilogramowy, a podczas przeżuwania złamało mu udo. 

Glina nie należy do zestawu

Jeszcze ciekawiej, że wykopano je w formacji Winton, najbogatszym źródle skamieniałości dużych dinozaurów, a także dzielni Australian Age of Dinosaurs - największej w kraju konserwatorni skamielin - dwanaście lat temu. Wcześniej w tym samym miejscu szukano zauropodów (część połamanych kości to efekt szturmu koparką). Jest to drugi odkryty w Winton krokodyl, pierwszy ornitopod z Queensland i pierwszy w Australii dowód interakcji dinozaurzo-krokodylej.

Jedyne ujęcie dinozaura - pod E

Kości będzie można za jakiś czas oglądać w muzeum AAOD, obok najsłynniejszych australijskich dinozaurów, w tym Banjo i Matildy (ciekawe, kiedy tę dwójkę nazwą).

________________________
źródło:

https://www.national-geographic.pl/artykul/niesamowite-odkrycie-australijskich-paleontologow-odnalezli-prehistorycznego-krokodyla-ktory-przed-smiercia-zjadl-dinozaura-220216033304 (+ il 1)

https://d347awuzx0kdse.cloudfront.net/aaod/content-file/Ancient%20crocodile's%20last%20meal%20was%20a%20dinosaur%20press%20release-web1.pdf?v=a87e9606531058fc2cfc1eb8f85afca8acde79f0 (+ il 2)

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1342937X22000338?via%3Dihub (+ il 3)

Żeglarze z piekła rodem

[Polska wersja ma spore opóźnienia.]

Wiele wskazuje, że życie na Wyspie Wight za barremu (wczesna kreda) było ciężkie dla niższych warstw łańcucha pokarmowego. A to przez dwóch sklasyfikowanych w zeszłym roku krewnych spinozaura.

125 milionów lat temu południowozachodnie wybrzeże wyspy było częścią doliny rzecznej pośród sawanny. Ze względu na budowę i specyficzne krokodyle pyski uważa się, że ta rodzina prowadziła wodny tryb życia (spinozaur na stówę), siejąc postrach wśród ryb i pechowców próbujących się napić (wyobraźcie sobie, że te krokodyle polujące na duże ssaki w programach przyrodniczych umiały szybko biegać, i osiągały circa 8-9 metrów długości na dwa wysokości).

Twarz Krokodyla bliżej, Łowca Brzegowy dalej. Trupa i pterozaurów nie znaju.

Ceratosuchops inferodios to "rogata krokodylogęba czapla z piekła" (łał, nawet Rdzenni Amerykanie uznaliby to za ekstrawaganckie), bo czaple są w dzisiejszym ekosystemie rzecznym Wight drapieżnikami szczytowymi.

Riparovenator milnerae jako uhonorowanie Angeli Milner, zmarłej w sierpniu badaczki spinozaurydów, odpowiadającej za klasyfikację Baryonyx walkeri - "rzeczny łowca Milner".

Ceratosuchops na szaro, riparovenator na czarno, znalezione kości na biało

Szczątki były fragmentaryczne, ale wystarczające do identyfikacji najcharakterystyczniejszych cech. 

Cały ceratosuchops

Część głowowa riparovenatora...

...i pozaczaszkowa

Naukowcy widzą w nich ogniwa ewolucyjne z drzewa spinozaurydów (dokładnie to z gałęzi barionyksów, nie spinozaurów per se, które są jakieś trzydzieśli milionów lat młodsze). Ich najbliższym krewnym jest nigerski suchomim. Nie wiadomo, czy żyły obok siebie (prawdopodobne ramy oszacowano na 129-125 milionów lat), albo obok barionyksa.

__________________
źródło:
https://www.nationalgeographic.com/science/article/fierce-hell-heron-dinosaur-puts-new-wrinkles-in-spinosaurus-origin-story (+ il. 1)
https://www.nature.com/articles/s41598-021-97870-8 (+ il. 2-5)

Cudo-kurczak

[Dwa lata po terminie, ale brzmiało fajnie, to zamieszczam.]

Tytuł kolebki pierwszego ptaka otrzymuje Europa - to znaczy dwa lata temu otrzymała, gdy dwadzieścia lat wcześniej zbieracz skamielin wyczaił skamielinę na granicy belgijsko-niderlandzko-niemieckiej.

Kamyk miał wielkość talii kart, i podejrzanie wystawały z niego kości. Po tomografii wyszło, że to czaszka czegoś wielkości przepiórki. Miało to-to czterysta gramów wagi i cechy kaczo-kurze, więc uznano, że to ich najbliższy przodek; a przynajmniej krewny z pobocza nadrzędu Galloanserae. Żyło u schyłku kredy, jakieś 66,7 miliona lat temu, na brzegach odnogi Morza Turgajskiego (jeśli dobrze akwen identyfikuję), gdy klimat bardziej przypominał ten na współczesnych Bahamach.

Rekonstrukcja artystyczna. Prawda, że współczesny z twarzy?
(W tle malownicze truchło jakiegoś ichtiozaura (czy nie powinien być
wymarły od milionów lat?), obżerane przez być-może-przodków-mew, czy co.)

Kacza w czaszce była kość z tyłu, typowa dla ptactwa wodnego, kurzy zaś dziób, niewykazujący specjalizacji - znaczy, że wszystkożerny stwór z niego był, jak z kury. Nadano mu nazwę Asteriornis maastrichtensis - "ptak Asterii" (greckiej tytanki bez funkcji, opiekowała się Delos i była matką Hekate), może być w tym ukryte nawiązanie do spadającej gwiazdy, która zmiotła dinozaury (astra = gwiazda); drugi człon to od miejsca wygrzebania, kamieniołomu formacji Maastricht (wyznacznika okresu mastrycht).

Kopia czaszki, skala naturalna (wobec ręki), czyli długość... 3 cm?

Poza łbem znaleziono jeszcze kości nóg.

____________________
źródła:
https://dzienniknaukowy.pl/planeta/odkryto-najstarsza-skamieline-wspolczesnego-ptaka-to-praprzodek-kurczaka-i-pochodzi-z-ery-dinozaurow
https://www.nationalgeographic.com/science/article/early-bird-wonderchicken-walked-earth-with-dinosaurs (+ ilustracje)

Smok morski z Leicestershire

Rekordy, rekordy. 

Tym razem Anglia może się poszczycić największym i najkompletniejszym ichtiozaurem na swoim terenie. Ale nie na świecie - 10-metrowemu Temnodontosaurus trigonodon daleko do północnoamerykańskich kuzynów.

Sama czaszka (wraz z gliną) ważyła tonę

Oceniane na 180 milionów lat skamieniałości odkrył w rezerwacie Rutland Water pracownik grupy konserwującej przyrodę w Leicestershire, w trakcie rutynowego obchodu poprzedniego lutego. Początkowo Joe Davis uznał je za kości waleni.

[Z błota wystawało coś jak rury, tylko że] wyglądały organicznie. Pracowałem na Hebrydach, więc już znajdowałem szkielety wielorybów i delfinów. To wyglądało podobnie i powiedziałem do Paula [Trevora, pracownika rezerwatu], że to wygląda na kręgowca. Szliśmy śladem czegoś, co niezaprzeczalnie było kręgosłupem i Paul odkrył dalej coś, co mogło być żuchwą. Nie mogliśmy w to uwierzyć - zreferował Davis. - Znalezisko jest absolutnie fascynujące i świetlane dla kariery, świetnie jest uczyć się tak wiele z odkrycia i pomyśleć, że to wspaniałe stworzenie pływało kiedyś w morzach ponad nami, a teraz Rutland Water znów jest rajem dla wodnego życia, tylko w mniejszej skali.

W roli skali - dr Dean Lomax

O jednym z brytyjskich ichtiozaurów - przypadkiem także temnodontozaurze - zrobił dokument sir Richard Attenborough. Polecam, całkiem fajny -> Attenborough i morski smok.

________________________

źródła:
https://www.national-geographic.pl/artykul/w-anglii-odnaleziono-szczatki-ogromnego-morskiego-smoka-sprzed-180-milionow-lat
https://www.bbc.com/news/uk-england-leicestershire-59902730 (oraz ilustracje 1 i 2)

https://www.lrwt.org.uk/seadragon

Piwny jaszczur

Jeśli jest jakiś dział komercji, którego jeszcze nie "przejęły" mezozoiczne gady, a powinno się tego spodziewać, to jest to browarnictwo.

Przy okazji - nowy rekord. W Ameryce, bo jakżeby inaczej.

Na tym etapie ewolucji nie był jeszcze beczkowaty

Ichtiozaur Cymbospondylus youngorum liczył za życia nawet 17 metrów na 45 ton, co wraz z wiekiem 245 milionów lat czyni go "pierwszym olbrzymem Ziemi". 

Ta miarka to na metry czy stopy?

Około dwumetrową czaszkę, kilka kręgów, bark i prawdopodobnie część ogona odkryto w 1998, jednak wykopano go na raty dopiero między 2010 a 2015 ze zbocza Mt Augusta, nieco na zachód od środka Nevady. Pomocne okazało się zainteresowanie Toma Younga, lokalnego browarnika i przy okazji geologa; poza wsparciem w wykopaliskach zorganizował transport olbrzymiej skamieniałości firmową ciężarówką do Muzeum Historii Naturalnej w Los Angeles (tu anegdota - podobno kierowca za mocno depnął na gaz, a policjant, który go zatrzymał, nie chciał uwierzyć, że ładunek to dinozaur, a nie piwo).

Co do piwa - Young stworzył markę o dumnej nazwie Icky IPA (według oficjalnej strony browaru ma posmak grejpfruta, limonki, świerku i sosny, z domieszką karmelowo-cytrusową).

Etykieta w latach 1993 - 2020

Nowa etykieta (by Kate O'Hara)

Tak w ogóle, ichtiozaur z rzędu Shonisaurus to oficjalna skamielina Nevady.

______________________
źródła:
https://www.focus.pl/artykul/pierwszy-olbrzym-ziemi-17-metrowy-morski-potwor-odkryty-w-nevadzie-211227125713 (ilustracja 2)

https://www.porchdrinking.com/articles/2021/03/23/ichthyosaur-icky-ipa-great-basin-brewing-company/

https://www.drunkongeology.com/2018/03/drunk-on-paleontology-ichthyosaur-icky.html (ilustracja 3)

grafika google (ilustracje 1 i 4)

Czym chwali się Mazowsze

Polska nie bardzo nadaje się na miejsce dla miłośników mezozoicznego życia, a jeśli już, to raczej południe - najlepiej Świętokrzyskie i Jura Krakowsko-Częstochowska - a tu jaki zaskok.

Generalnie przez całą erę gadów środkowa Polska - włączając Mazowsze - to było dno morskie, ale raz na jakiś czas zdarzyło mu się odsłaniać. Jak 200 milionów lat temu (początek jury).

Śladów może być aż kilka tysięcy. Odkryto je w kopalni iłów w Borkowicach, póki co wydobyto 60 bloków skalnych, ale prace trwają. Właściciel kopalni nie robi problemów.

Kopalnia niezadaszona - tropy są na tym samym poziomie, co gruzy

Jakość zachowania znalezisk powala, rada gminy ma podjąć uchwałę o ustaleniu kopalni stanowiskiem dokumentacyjnym - jednym z najbogatszych na świecie, zważywszy na poziom konserwacji, oraz bonus w postaci pustek po kościach i szczątków małych zwierząt. 

"Aby taki stan zachowania był możliwy, musiała nastąpić w krótkim czasie bardzo szczególna sekwencja wydarzeń: ustąpienie z tego obszaru wód laguny, odsłonięcie ilastego dna, wejście dinozaurów na wciąż plastyczny (ale niezbyt grząski) grunt, wyschnięcie podłoża i utrwalenie tropów (na co dowodem są szczeliny z wysychania przecinające niektóre tropy), ponowne szybkie zalanie obszaru i równie szybkie przykrycie powierzchni przez sedymentację ławicy piasku nasuwającej się bariery – przez co ślady zostały utrwalone jako naturalne odlewy" - mówi profesor Grzegorz Pieńkowski z PGI.

Blok z tropami trójpalczastych drapieżników (teropodów?)

Mapowanie powyższego

Więcej w relacji z konferencji:

Na stronie Muzeum Geologii są też prezentacje: raz i dwa.

_______________________
źródła:
https://kopalniawiedzy.pl/Borkowice-slady-dinozaurow-odkrycie-paleontologia,34560

https://www.pgi.gov.pl/aktualnosci/display/13378-odkrycie-unikatowych-w-skali-swiatowej-sladow-dinozaurow-na-mazowszu.html (ilustracje też)

Coś w klimacie Bożego Narodzenia

(chociaż Jezus urodził się na wiosnę)

Ptaki mogły wykształcić metodę wykluwania zwaną "podwijaniem ciała" jeszcze jako dinozaury (a przynajmniej teropody). Polega to na przygięciu łba do mostka i ustawieniu się grzbietem do dłuższej ścianki, żeby łatwiej było rozbić skorupę. Czy jakoś tak.

Śliczne. Gdyby wszystkie skamieniałości były w tak dobrym stanie...

Wyłapano to u liczącego 72-66 milionów lat pisklaka owiraptora z Ganzhou w Jiangxi (południe Chin), w ekwiwalencie 17 dni rozwoju (czyli krótko przed wykluciem). Mierzące 27 centymetrów długości młode ściśnięte było w krótszym o 10 centymetrów jaju. Nazwano go Yingliang Baby.

Dla ułatwienia

Jak to w większości przypadków, skamielina przeleżała w magazynie - tutaj w prywatnej kolekcji Lianga Liu, dyrektora firmy kamieniarsko-wydobywczej Yingliang Group, który odkupił ją w 2000 roku od znalazców (chyba amatorów). Pokurzyła się przez piętnaście lat, aż zabrali się za nią ludzie poszukujący eksponatów do nowopowstałego Muzeum Historii Naturalnej Yingliang Stone. "Prawdopodobne jajo dinozaura" awansowało wtedy na "pewne jajo dinozaura", i to niezwykłe - tkwiący w nim embrion był najlepiej zachowany na świecie; dzięki temu odkryto tę ptasią pozę.

Wietrzę nową pozycję w jodze

Ten embrion wewnątrz jaja to jedna z najpiękniejszych skamieniałości, jakie kiedykolwiek widziałem. Mały dinozaur wygląda jak mały ptak przed wykluciem, zwinięty w jaju. To kolejny dowód wskazujący, że liczne cechy współczesnych ptaków pojawiły się u dinozaurów - mówi profesor Steve Brusatte z Uniwersytetu w Edynburgu (BTW polecam książkę tego pana, Era dinozaurów. Od narodzin do upadku).

Badań tego okazu będzie ciąg dalszy. Jak i porównanie z innymi skamieniałymi jajami.

____________________
źródła:
https://www.focus.pl/artykul/znaleziono-doskonale-zachowany-embrion-dinozaura-to-pierwsze-takie-odkrycie-w-historii-211222120209 (ilustracje też)

https://kopalniawiedzy.pl/embrion-dinozaur-ptak-Dziecko-Yingliang,34591

Jurassic Park is coming?

Uspokajam - nie zanosi się. Naukowcom wystarczyłby zsekwencjonowany genom i wgląd w ewolucję przodków ptaków.

"Szczęśliwcem" był kaudipteryks - pierzasty teropod wielkości pawia żyjący w Chinach we wczesnej kredzie. Ten konkretny liczył 125 milionów lat i wykitował w Liaoning, ówcześnie składającej się z płytkich jezior i aktywnych wulkanów, co stanowiło warunki idealne do konserwacji.

On już widzi, co się święci

Nadzieja pojawiła się, gdy kawałek chrząstki stawowej z uda po odwapnieniu okazał się zawierać komórki, z których w jednej obecne było jądro z nitkami chromatyn. Przy odrobinie szczęścia z jądra możnaby wyekstrahować DNA, jak zakłada zespół naukowców z Instytutu Paleontologii Kręgowców i Paleoantropologii CAN oraz Muzeum Przyrody w Shandong Tianyu. Dalsze badania trwają.

Gdyby im się udało, ustanowiliby nową poprzeczkę - najstarsze zsekwencjonowane DNA ma 1,2 mln lat i pochodzi z syberyjskiego mamuta.

______________
źródło:
https://www.focus.pl/artykul/jest-szansa-na-pozyskanie-dna-dinozaura-sprzed-125-mln-lat-nigdy-wczesniej-to-sie-nie-udalo
www.encyklopedia.dinozaury.com (ilustracja)

Koszmar senny T-rexa

Azjatyckim odpowiednikiem tyranozaurów (choć wcześniej) były karcharodontozaury, podobnie duże ale smuklejsze. Jednym z nich był Ulughbegsaurus uzbekistanensis ("Jaszczurka Wielkiego Wodza"), co do którego informacje trochę są dezorientujące - w naszym wszechświecie trochę trudno być jednocześnie "dwa razy dłuższym i ponad pięć razy cięższym od tyranozaura" i mierzyć osiem metrów długości przy tonie wagi (dorosłe T. rex osiągały długość dwanaście i do prawie 9 ton masy).

Poza tym wykopano go w latach 80. w Formacji Bissekty w środkowym Uzbekistanie, a raczej kawałek jego szczęki. Optymistycznie zakłada się, że był drapieżnikiem szczytowym, póki karcharodontozaury nie wymarły 90 mln lat temu, ustępując tyranozaurom.

Zawsze to więcej niż ząb...

_______________
źródło:
https://www.national-geographic.pl/artykul/zapomnij-o-tyranozaurze-ten-dinozaur-z-zebami-rekina-byl-kilka-razy-wiekszy-210909042121

Pancerna kołyska

66 do 145 milionów lat temu żółw złożył jaja. W 2018 odkrył je rolnik w prowincji Henan.

Yuchelys nanyangensis to gatunek lądowy, który wyginął podczas Wielkiej Masakry Kredowej. Dorosłe dobijały nawet do półtora metra długości skorupy. Znalezione jaja były wielkości mniej-więcej mandarynki i nietypowo grubą skorupę, bo 2-milimetrową. U największych współczesnych żółwi, słoniowych z Galapagos, jest ona czterokrotnie cieńsza (same jaja są podobnej wielkości).

Wbrew pozorom to nie pocisk armatni małego kalibru

Żeby było bardziej przełomowo, wewnątrz odkryto zarodek. Rozwinięty w 85%, niewiele różnił się od współczesnych żółwi, z wyjątkiem jeszcze nie ustalonej metody wydostawania się przez grubą skorupkę. Co ciekawe, samo jajko było miejscami popękane, jakby żółwik próbował się wykluć.

Lokator w CT (skala zbliżona do rzeczywistej)

_____________________
źródło:
https://dzienniknaukowy.pl/planeta/skamieniale-jajo-zolwia-z-okresu-kredy-z-zarodkiem-w-srodku (ilustracje też)

Smok z Wanamara

Australia zyskała trzeciego, i jak dotychczas największego pterozaura. Thapunngaka shawi nie bez kozery określany jest jako smok - bydlę miało siedmiometrowej rozpiętości skrzydła i metrowy łeb o zębatej paszczy na czterdzieści kłów, dzięki której zyskał nazwę ("thapunngaka" to w wymarłym języku Wanamara "usta jak włócznia").

Prawdopodobna rekonstrukcja (albo randomowy pterozaur dla ozdoby)

Włóczniogęby żył prawdopodobnie z polowania na ryby w paleomorzu Eromanga pokrywającym w mezozoiku wschodnią i północną Australię. 

Skamieniałości odkrył dziesięć lat temu Len Shaw. Dziś można je obejrzeć w Kronosaurus Corner Museum w Richmond.

_________________

źródło:
https://www.focus.pl/artykul/zagadkowy-smok-z-wanamara-w-australii-odkryto-szczatki-siedmiometrowego-pterozaura

Czaszka w bursztynie - sprawa nadal otwarta

Ciąg dalszy budzącej wiele emocji (przynajmniej w pewnych kręgach) inby o grudkę bursztynu z czaszką wewnątrz, którą najpierw wzięto za najmniejszego dinozaura świata, a potem uznano, że to jednak jaszczurka (tak czy siak - gad).

Kość niezgody (gra słów niezamierzona)

Trójwymiarowy model

Zaczynając od początku - marcem ubiegłorocznym na Birmie (dzisiaj Mjanma) odkryto kawałek bursztynu mniejszego od pestki brzoskwini, z siedmiomilimetrowym kawałkiem czaszki wewnątrz. Kości liczyły 99 milionów lat (świt górnej kredy, konkretnie cenomanu), cała czaszka prawdopodobnie półtora centymetra, a kompletne zwierzę - maksimum 6 centymetrów. Był więc rozmiarów kolibra (hawańskiego), i dość podobnie wyglądał. Nazwano to-to Oculudentavis khaungraae.

Oculu-coś, stan na marzec 2020

Pięknie było do lipca tego samego roku, kiedy to uznano, że stwór musiał być jaszczurką. Podejrzliwość wzbudziły zęby, a konkretnie ich osadzenie w kości, podczas gdy u dinozaura powinny być w zębodołach. Jaszczurze były też kości czworoboczna i jarzmowa, oraz podniebienie. Zdziwienie wzbudziła natomiast kość tuż przed oczodołem, nieprzypominająca niczego widzianego wcześniej u jaszczurek. Podczas identyfikacji stosowano porównywanie z pokrewnym gatunkiem O. naga, który był kompletniej zachowany i bardziej przypominał jaszczurkę.

A to O. naga, krewniak "problemu" z tej samej kopalni

Rekonstrukcja przeżyciowa O. naga

Jak na razie "dziób" O. khaungraae wygląda na konwergencję. Możliwe też, że to po prostu zdeformowane zwierzę. Jakkolwiek by nie było, nadal ma status sensacji, ale już bardziej wśród specjalistów, niż opinii publicznej. 

Skany po usunięciu uszkodzeń

__________________
źródła (w tym ilustracje):
https://www.focus.pl/artykul/oto-najmniejszy-dinozaur-w-historii-mierzyl-6-cm-i-zyl-99-mln-lat-temu
https://www.focus.pl/artykul/najmniejszy-dinozaur-swiata-to-jednak-jaszczurka-badania-podwazone
https://www.focus.pl/artykul/bestia-zamknieta-w-bursztynie-sprzed-99-mln-lat-to-zdeformowana-jaszczurka-nowe-odkrycie

Dino-sowa

Za każdym razem, gdy wydaje się, że projektanci Pokemonów i gier przeszli samych siebie, przyroda wyskakuje ze swoim "to słodkie, dzieciaki". Po ogłoszonej w grudniu Ubirajarze jubatus i jej "keratynowych prętach na grzbiecie" pałeczkę przejęła szuwuja - najbardziej nocny dinozaur, jakiego do tego pory odkryto.

Wersja z piórami

Poza niebotycznie długimi nogami, szuwuja wyposażona była w zestaw cech, dzięki którym zajmowała niszę ekologiczną dzisiaj okupowaną przez sowy. Szczególną uwagę badaczy przyciągnęły lageny (gadzio-ptasi odpowiednik ssaczego ślimaka ucha wewnętrznego), które okazały się dorównywać tym płomykówki - sowie umiejącej polować jedynie przy użyciu słuchu, i przy zerowej widoczności (fun fact - dromeozaury i tyranozaury też doskonale słyszały). Sowie były też oczy szuwui, której pierścienie sklerotyczne (to też nie występuje u ssaków, ani krokodyli, a chodzi o strukturę kostną podtrzymującą twardówkę), której średnica wskazywała na zdumiewającą szerokość rozwarcia źrenic - a im ona większa, tym więcej światła wpuszcza do oczu. 

Wersja bez piór, sprzed publikacji najnowszych badań

"Ptak pustyni", jak głosi jego mongolska nazwa (shuvuu to po ichniemu "ptak"), był poza tym wielkości indyka, i został odkryty w latach 90. (pierwsza publikacja była w '98).

_________

źródło:

https://www.focus.pl/artykul/dinozaur-jak-sowa-szuwuja-widziala-w-ciemnosciach-i-miala-doskonaly-sluch

ilustracje:

1) focus.pl 

2) encyklopedia.dinozaury.com

Mozazaur XXL

Niespodzianka, niespodzianka - twórcy Jurassic World podpaśli mozazaura. W sumie i tak wyszedł na tym lepiej, niż inni rezydenci zoo dla skamielin Frankensteina, przynajmniej go nie ogolili...

Filmowa "Mosy" (z Jurassic World 2), porównanie z przeciętnym człowiekiem

A tu wersja zgodna z nauką. Jak widać, żadna odmiana nie przekraczała 20 m

Istnieje tyle polskich opracowań o innych wpadkach serii, a ja nie będę gorsza i prędzej czy później też coś dodam. 

__________

źródła:

https://www.focus.pl/artykul/mozazaur-zyskal-slawe-dzieki-jurassic-world-naukowcy-sprawdzili-nie-byl-az-tak-wielki

ilustracje:

1) jurassicparkfandom.com

2) en.wikipedia.org