"Czarne", Anna Kańtoch

Zaczynając książkę, myślałam, że moją największą zagwozdką będzie czy ktoś funkcjonujący w pierwszych trzech dekadach XX wieku mówiłby flirtować (tak - to zapożyczenie z francuskiego na przełomie wieków) i "freak show" (znowu tak, w Polsce też wtedy znali tę "rozrywkę", tylko, skoro istniał polski termin, po co angielski? Albo któryśtam zagraniczny akurat w modzie). Błąd początkującego.

Sytuacji nie ułatwia blurb - przyjazd aktorki Jadwigi Rathe do Czarnego wydarzył się raczej późno w fabule, od szpitala psychiatrycznego się zaczyna, a spirytyści... Powiedzmy, że właściwszy opis to "Po powrocie do Warszawy z sanatorium bohaterka zostaje wplątana przez Towarzystwo Spirytystyczne w amatorskie śledztwo w sprawie śmierci aktorki teatralnej" - żeby nie zdradzać za wiele.

Nic tu nie jest proste, z narratorką na czele - wiemy o niej wszystko poza imieniem, a później okazuje się, że trzeba w to wątpić. Samo "śledztwo", jak sugerowałoby lekkie oderwanie narratorki od rzeczywistości, przypomina przemieszanie wspomnień z wyobrażeniem ruchów aktorki - zwłaszcza, kiedy narratorka wraca do Czarnego (notabene faktycznej miejscowości). Ba, nawet wspomnienia są posklejane albo połatane.

Zakończenia albo nie ma, albo jest otwarte, co tutaj jest w zasadzie jednym i tym samym. Wydanie drugie Powergraphu, którym dysponuję, ostatnie rozdziały zrobiło w kontrze, więc interpretacje można opierać albo na całości, albo bez czarnych stron... co niczego nie ułatwia.

Bez czarnych stron powiedziałabym, że to albo 1) to całe śledztwo, w którym dowody, a raczej ich niepewność przez percepcję narratorki, wskazują, że być może nie było wcale żadnej Jadwigi Rathe, za to wątpliwość - 1914 czy 1935 - nabiera sensu; albo 2) rozliczenie się z dzieciństwem (i spojrzeniem z innej perspektywy na własną rodzinę), skończonym wraz z tragedią u przejścia w dorosłość, do czego zmusza narratorkę impuls.

Z czarnymi stronami... Oj, brachu. Czas miota macką do 1863, rozwiązania robią się dwa (albo i się nie robią - zgodnie z blurbowym "To co zdarzyło się raz, nie zdarzyło się nigdy"), Uroboros pożera własny ogon, niepotrzebnie biorę to na logikę.

W każdym razie lepiej to czytać, nie mając żadnych założeń.

Koniec końców jestem pewna dwóch rzeczy: że las coś mi przypomina i wkręciły się nieoczekiwane gatunki literackie, oraz że nazwy rozdziałów brzmiały jak notatki.

Opętanie (1981)

Dziś już takich nie robią

W Holandii chodzi jako The Night the Screaming Stops, co moim zdaniem pasuje lepiej - ten daje radę, ale nie ma w sobie Tego Czegoś ani sugestii pochrzanionej sytuacji domowej.

A ta Marka i Anny taka jest. Zaczyna się dupnięciem - on wraca z wyjazdu i dostaje od niej decyzję rozwodu. Próbują się dogadywać, on zgadza się wynieść, ona potwierdza romans, oboje przyjmują to na chłodno.

Aż JEBUT! Zaczynają tracić kontrolę - nad sobą; sytuacja dołącza później.

Pierdolnik eskaluje i opada tylko dlatego, że Mark i Anna potrzebują czasem złapać oddech; napięcie, w przeciwieństwie, nie ma przerwy - nie przewidzisz, kiedy któreś z tej dwójki wróci do akcji, i Z CZYM. Szaleństwo jest tu bowiem czymś szybko przeszłym do porządku dziennego - jego akty dokonywane są na równi z normalnymi czynnościami, ze spokojną starannością, logiką, paradoksalnym zaplanowaniem. Nie zawsze jest też reakcją - potrafi pojawiać się niesprowokowane. Całe dwie godziny oczekiwania na wybuch - nic to, jeśli ogląda się to po raz enty, pewne sceny (nóż elektryczny, przejście podziemne, Heinrich w ruderze) zawsze dowożą ciarki.

Nie jest to coś, z czym da się walczyć, ale Mark próbuje - coś napomyka, kursuje syna do szkoły i na zad, wysłuchuje Anny (kiedy udaje mu się wcelować w moment, który jest dogodny też dla niej) - jednak i on powoli tonie, bo do folie à deux trzeba dwojga. A Anna ma do przetrawienia lata nawarstwień.

Sytuacji zdecydowanie nie pomaga, że nauczycielka dzieciaka przypomina pogodną bliźniaczkę Anny - nie szczęśliwszą, bo Anna doskonale odnajduje się w chaosie (na-war-stwie-nia!); prawdziwym, nie oferowanej przez Heinricha pod przykrywką wolnej duchowości kontroli.

Obiło mi się o uszy, że Żuławski odreagowywał tym filmem paskudny rozwód z Małgorzatą Braunek; a że artyści przeżywają teatralnie (dodajmy mało wyględną osobowość reżysera), to wiele wyjaśnia.

Technicznie dobre prowadzenie kamery i niby ten lepszy, ale dołujący Berlin Zachodni - pustki, chłód, brud. Ciekawostka: za mającego może dwadzieścia sekund czasu antenowego stwora odpowiadał Rambaldi, ten od głowy Big Chapa (brace yourselves for 2028).

Possession

reżyseria: Andrzej Żuławski

scenariusz: Andrzej Żuławski, Frederic Tuten

występują: Isabelle Adjani, Sam Neill, Heinz Bennent, Margit Carstensen

_________________

ilustracja: https://fontsinuse.com/uses/43314/possession-1981-french-movie-poster

Ciemna Gwiazda (1974)

Ten plakat nie oddaje dziwności, uwierzcie mi

Przejadły się te wszystkie czyste i wymuskane statki kosmiczne z uprzejmą i wymuskaną załogą ratującą świat i ludzkość (zwłaszcza ludzkość, świat może przy okazji)? Co powiecie na międzygwiezdnego bombowca, którego załoga to nienawidzący siebie nawzajem hipisi, z wysadzaniem planet jako jedynym sensem życia?

To nie jest film, jakiego by się chciało, powinno się go oglądać takim, jakim go podali i nie wyrabiać nadziei - nie działały pięćdziesiąt lat temu, jak i teraz nie będzie działało. Roszczeniowe dziatki.

Kosmos jest rozległy i dołujący, a towarzystwo wcale tego nie pomniejsza - od kiedy fotel zabił kapitana (to naprawdę... powinno podpowiedzieć), jedynym, co powstrzymuje załogę od pozabijania się, to system bombardowania wymagający więcej niż jednej osoby do obsługi. W końcu po co zostawać samemu, jeśli nie miałoby się nic do roboty? I ta robota jest jedynym, co jeszcze trzyma w kupie ten kłąb szajby nazywany poczytalnością?

I żeby było ciekawiej, jedna z bomb co i rusz otrzymuje sprzeczne sygnały, przez co w końcu słusznie traci cierpliwość. I wierzcie mi, samoświadoma bomba nie jest tu w cale najbardziej odklejoną rzeczą. Gadała sensowniej, niż jeden z załogantów. Ale jak dogadać się z kimś, kogo jedynym celem istnienia jest wybuchnąć, żeby nie wybuchł?

Grzeczny komputer pokładowy mnie rozwalił. Kosmita będący DOSŁOWNIE niedodmuchaną piłką plażową z zakonserwowanymi gęsimi nogami wypadł realniej od tego czegoś z Life (i w sumie też ze Sputnika. Napisałbym o tym filmie, ale teraz to niepoprawne politycznie), tylko właściwie jak udało mu się złapać miotłę? Poza tym było zabawnie, psychodelicznie, i wpisuje się w trend niewalczenia z nieuniknionym.

I last, but not least - jeśli śledzicie ten blog od dawna, to już wiecie, że Ciemna Gwiazda jest jedną z bardzo wielu składowych Aliena [który raz ja już to linkuję?]. Ba, nawet napisał go ten sam facet, O'Bannon! I gra tutaj! Zdecydowanie wygląda na gościa, który wymyśliłby horror o porypanym cyklu rozrodczym kosmity.

A reżyser w następnej dekadzie popełnił największe dzieło, jakim jest The Thing.

Ten oddaje. A poza tym mi się podoba. Nawet widziałam koszulki

Dark Star

reżyseria: John Carpenter

wystąpili: Brian Narelle, Dan O'Bannon, Cal Kuniholm, Dre Pahich

__________

ilustracje: IMDb